Menyahganding atau memperdalam? Analisis kuantitatif tahap integrasi rantai nilai China berdasarkan rangkaian pengeluaran global

Dekoupling atau Pendalaman? Analisis Kuantitatif Keterbenaman Rantaian Nilai China Berdasarkan Rangkaian Pengeluaran Global

Gambaran Keseluruhan Peristiwa

Sejak 2015, "dekoupling" secara beransur-ansur berkembang daripada konsep teori kepada instrumen dasar sebenar Amerika Syarikat terhadap China. Daripada pengenaan tarif tambahan ke atas barangan tertentu, kepada dasar industri yang berteraskan "pemulangan semula pembuatan", sehinggalah kepada pemasukan "situasi pasaran khusus negara ketiga" (third-country PMS) ke dalam skop langkah remedi perdagangan, skop serangan Washington semakin meluas, menyasarkan secara langsung rantaian perdagangan yang cuba dielakkan melalui "transit" pihak ketiga. Langkah-langkah ini bukan sahaja menjejaskan perdagangan dua hala AS-China, malah turut memberi kesan kepada nod "transit" utama dalam rangkaian rantaian bekalan global.

Walau bagaimanapun, satu kajian yang diterbitkan baru-baru ini dalam *Humanities and Social Sciences Communications*, berdasarkan rangka kerja analisis kuantitatif Rangkaian Pengeluaran Global (GPN), memberikan gambaran empirikal yang berbeza daripada "teori dekoupling". Kajian ini menggunakan data Input-Output Pelbagai Wilayah (MRIO) untuk membina model rangkaian rantaian nilai industri global, dan menilai secara sistematik tahap dekoupling di peringkat ekonomi dan industri. Dapatan menunjukkan bahawa, walaupun menghadapi tekanan luaran yang berterusan, hubungan China dalam Rantaian Nilai Global (GVC) sebaliknya diperkukuh semasa pandemik, dengan keupayaan penyesuaian yang melebihi jangkaan.

Latar Belakang Rantaian Bekalan

Untuk memahami penilaian ini, kita perlu kembali kepada struktur asas rantaian nilai global. Pembahagian kerja dalam pembuatan moden sangat terpecah; pengeluaran satu produk akhir selalunya merentasi pelbagai ekonomi, dan aliran rentas sempadan barangan perantaraan menjadi komponen utama perdagangan global. Statistik perdagangan nilai kasar tradisional cenderung memesongkan tahap kebergantungan dua hala yang sebenar, manakala perspektif nilai tambah dapat mendedahkan siapa yang sebenarnya memperoleh manfaat daripada pengeluaran dan siapa yang menanggung risiko.

Model Input-Output Pelbagai Wilayah (MRIO) menyediakan asas metodologi di sini. Ia menganggap ekonomi global sebagai rangkaian yang terdiri daripada nod-nod industri, dan menggambarkan laluan sambungan rantaian pengeluaran melalui matriks transaksi barangan perantaraan antara industri. Atas dasar ini, penyelidik boleh mengukur sama ada sesebuah negara atau industri berada di hulu atau hilir dalam rangkaian pengeluaran global, serta keakraban hubungannya.

Rantaian bekalan global (global supply chains) kini berada dalam tempoh penyusunan semula yang mendalam. Regionalisasi, nearshoring, dan pendigitalan saling berkait; perusahaan mengejar kecekapan sambil turut menekankan keselamatan. China, sebagai hab pembuatan global, sedang mengembangkan peranannya daripada "kilang dunia" kepada "pasaran + enjin inovasi". Peralihan ini semestinya membawa peralihan kedudukan dalam rantaian nilai, tetapi tidak bermakna China dikecualikan daripada kitaran global.

Logik Keputusan Perusahaan

Bagi Ketua Pegawai Perolehan (CPO) multinasional, susun atur rantaian bekalan tidak pernah menjadi keputusan mudah yang bersifat memilih salah satu. Satu pandangan penting yang diketengahkan oleh kertas kajian ini ialah: industri yang terlibat secara mendalam dalam perdagangan barangan perantaraan, seperti industri elektronik dan peralatan mekanikal, mempamerkan kestabilan yang lebih kukuh apabila menghadapi kejutan sistemik. Sebabnya, sistem pembekal industri sebegini sangat khusus; spesifikasi teknikal, tahap penyesuaian, dan tempoh pensijilan membentuk kos pertukaran yang tinggi. Walaupun tarif meningkat, pelanggan mungkin berkongsi kos untuk mengekalkan kesinambungan bekalan.Sebaliknya, industri berasaskan sumber (seperti barangan pemprosesan primer, bahan mentah pukal) lebih mudah terjejas dalam geseran perdagangan. Oleh kerana tahap penyeragaman produk yang tinggi, pembeli boleh mencari sumber alternatif dari negara lain dengan agak mudah. Pembezaan ini menjelaskan mengapa industri yang berbeza mempunyai tanggapan yang sangat berbeza terhadap “penyahgandingan”.

Strategi “China+1” yang lazim diambil oleh perusahaan bukanlah sekadar menarik diri dari China, tetapi sambil mengekalkan kapasiti pengeluaran yang mendalam di China, mereka membina sandaran fleksibel di Vietnam, India, Mexico dan tempat lain. Strategi ini pada dasarnya adalah lindung nilai risiko, bukan peralihan jangka panjang. Kajian juga mendapati bahawa strategi “Dwi Kitaran” yang dilaksanakan China telah mengukuhkan keupayaan sokongan kendiri rantaian industri domestik dan meningkatkan daya tahan terhadap kejutan luaran. Perjanjian perdagangan pelbagai hala (seperti RCEP) dan laluan transshipment “pintu belakang” menjadi pilihan yang berdaya maju bagi perusahaan untuk mengelak sekatan AS dalam jangka pendek.

Kesan Rantaian Bekalan

Dari perspektif pengurusan pembekal (supplier management), kedudukan pembekal China dalam bidang produk perantaraan berteknologi tinggi masih kukuh. Mereka mempunyai pengalaman proses yang matang, keupayaan kejuruteraan yang responsif pantas, serta pelaburan R&D berskala besar; faktor-faktor ini sukar diganti dalam jangka pendek. Dari sudut pandangan pengeluar, susun atur kapasiti menunjukkan struktur komposit “China+N”, di mana kadar penggunaan kapasiti China kekal pada tahap yang agak tinggi, manakala nod tambahan lebih berfungsi sebagai “insurans”.

Kos perolehan dan kitaran penghantaran pula mengalami perubahan yang kompleks. Tarif menambah kos langsung, tetapi pemindahan rantaian bekalan yang melibatkan persediaan semula barisan pengeluaran, latihan pekerja, dan perancangan semula logistik akan menjana kos peralihan tersembunyi yang lebih tinggi. Strategi inventori perusahaan telah beralih daripada mengejar “just-in-time” (JIT) yang melampau kepada memegang stok keselamatan, menyebabkan kadar pusing ganti inventori global menurun dan penggunaan modal meningkat, tetapi kos ini dianggap sebagai pelaburan yang perlu untuk daya tahan rantaian bekalan (supply chain resilience).

Dari segi kecekapan pengangkutan, perubahan laluan perdagangan telah melahirkan beberapa hab transshipment baharu, seperti pelabuhan di Asia Tenggara dan zon perindustrian sempadan Mexico. Penyepadu logistik (Logistics Integrator) sedang menyesuaikan reka bentuk rangkaian mereka untuk menghadapi keperluan pengisytiharan pematuhan yang lebih kerap dan penghantaran berbilang segmen. Pembinaan rantaian bekalan digital menjadi alat utama untuk mengurangkan geseran maklumat; keterlihatan masa nyata membantu perusahaan menguruskan tahap pendedahan risiko dengan lebih tepat.

Kajian juga menunjukkan bahawa daya tahan rangkaian bekalan bukan berasal daripada “sara diri”, tetapi daripada kebolehgantian sambungan. Ekonomi maju yang sangat bersepadu (seperti Jerman, Jepun) mempamerkan keupayaan yang lebih kuat untuk menahan kejutan dengan menyambung kepada pelbagai rangkaian pengeluaran secara serentak. Ini mengingatkan kita bahawa daya tahan sebenar adalah hasil daripada “sambungan redundan”, manakala pergantungan semata-mata pada satu pasaran akan membesar-besarkan kelemahan.

Kesan Serantau

Di dalam rantau Asia, kerjasama rantaian industri antara China dan ASEAN telah diperdalam lagi oleh RCEP, dengan skala perdagangan produk perantaraan terus berkembang, secara beransur-ansur membentuk corak baharu “kitaran serantau + eksport berorientasikan global”. Jepun dan Korea Selatan pula mengekalkan kedudukan penting dalam segmen bahan dan peralatan berteknologi tinggi melalui kelebihan teknologi dan modal.Eropah di satu pihak memajukan "autonomi strategik", di sisi lain membentuk rangkaian kerjasama pembuatan yang lebih erat dengan negara-negara Eropah Timur. Nearshoring dalam EU ditunjukkan dengan memindahkan sebahagian kapasiti pengeluaran dari Asia kembali ke Poland, Republik Czech dan negara-negara lain, bagi memendekkan kitaran penghantaran dan mengelakkan risiko logistik.

Di rantau Amerika Utara, Amerika Syarikat melalui dasar industri seperti Akta Pengurangan Inflasi, memindahkan rantaian bekalan tenaga baharu ke Mexico dan domestik. Mexico, sebagai penerima manfaat utama "pembuatan near-shore", mencatatkan pertumbuhan eksport yang ketara ke AS, tetapi komponen berteknologi tinggi masih sangat bergantung kepada bekalan China, ini menunjukkan bahawa "friendshoring" sukar untuk memutuskan sepenuhnya rangkaian pengeluaran sedia ada dalam jangka pendek.

Timur Tengah dan Amerika Latin masing-masing memainkan peranan sebagai "koridor transit" dan "pembekal sumber" dalam rantaian bekalan global. UAE dan Arab Saudi menggunakan lokasi geografi untuk membangunkan perdagangan entrepot, manakala Brazil, Chile dan lain-lain mendapat manfaat daripada permintaan mineral dan produk pertanian. Penyertaan Afrika agak terhad, tetapi sebagai sumber mineral kritikal (seperti kobalt, litium), nilai strategiknya sedang dinilai semula.

Trend Masa Depan

Dalam 1 hingga 5 tahun akan datang, hubungan China dengan rantaian nilai global akan menunjukkan gambaran "pembinaan semula berlapis". Dalam bidang yang sensitif dari segi geopolitik (seperti proses pembuatan semikonduktor termaju, perisian industri kritikal), rantaian bekalan akan menjadi lebih serantau, malah sekatan teknologi dan "sistem eksklusif" akan muncul. Tetapi dalam trek baharu seperti tenaga baharu, kenderaan elektrik, robot industri, China akan kekal sebagai pasaran dan nod pembuatan paling penting di dunia, mengambil bahagian secara mendalam malah mengetuai rangkaian pengeluaran global.

Keperluan digital dan ESG (Alam Sekitar, Sosial dan Tadbir Urus) akan membentuk semula sistem pengurusan pembekal. Syarikat akan memberi lebih perhatian kepada ketelusan dan kemampanan rantaian bekalan, dan pelaburan syarikat China dalam rantaian bekalan hijau dan kilang digital dijangka bertukar menjadi kelebihan daya saing baharu. Strategi perolehan global (global sourcing) juga akan beralih daripada "keutamaan kos" kepada "keutamaan daya tahan", tetapi kelebihan menyeluruh China dalam kos, kelajuan dan skala masih menjadikannya pilihan pertama atau teras bagi banyak rantaian industri.

Secara keseluruhan, kesimpulan penyelidik ialah: China tidak terputus daripada rantaian nilai global, tetapi secara aktif melaraskan cara penglibatannya—dari "didorong skala" kepada "didorong inovasi", dari "hab tunggal" kepada "kerjasama berbilang nod". Masa depan rantaian bekalan global bukanlah perpecahan, tetapi pembinaan semula dan peningkatan.

Kesimpulan Utama

• Hubungan China dalam rantaian nilai global diperkukuh semasa pandemik, bukan dilemahkan.
• Industri intensif perdagangan barang perantaraan lebih berdaya tahan terhadap kejutan berbanding industri berasaskan sumber, dan hubungan pembekal bersifat melekat (sticky).
• Strategi kitaran domestik meningkatkan daya tahan China dalam menghadapi cabaran perdagangan luaran, tetapi juga mengekalkan penglibatan mendalam dalam rangkaian global.
• Perjanjian perdagangan pelbagai hala dan transshipment melalui negara ketiga adalah alat berkesan untuk melembutkan sekatan AS dalam jangka pendek.
• Daya tahan rantaian bekalan bergantung pada keseimbangan antara kedalaman rangkaian dan kebolehgantian, bukan sekadar sara diri.
• Keperluan digital dan ESG sedang membentuk semula strategi perolehan global, China dijangka terus memainkan peranan teras dalam pusingan baharu pembinaan semula.

Tag DisyorkanKetahanan rantaian bekalan, China+1, perolehan global, rangkaian pembuatan, regionalisasi, friendshoring, rantaian bekalan digital, ESG, pengurusan pembekal, pendedahan risiko

Rantaian industri berkaitan

Pembuatan elektronik, rantaian industri automotif, peralatan mekanikal, industri tenaga baharu, industri berasaskan sumber, semikonduktor

Negara berkaitan

China, Amerika Syarikat, Vietnam, India, Mexico, negara anggota ASEAN, Kesatuan Eropah, Jepun, Korea Selatan